Төрд мартагдсан хүүхдүүд

-Монголд 1000 амьд төрөлт тутмын гурав нь тархины саажилттай байна-

Нэгэн орон сууцын тоглоомын талбайд багачууд шуугилдана. “Ах аа, нааш ир” гэх бяцхан охины дуунаар “За, одоохон” гэсээр сэргэлэн, бор хүү гүйн ирж, савлуур дээр суугаа дүүгээ нааш, цааш хөдөлгөн, хамтдаа баясан хөгжилдөж байв. Яг энэ барилгын 10 дугаар давхарт хоёр ихэр хүү хөгжилдөн тоглох нь бүү хэл, агаарт ч гарч чадахгүй гэрийнхээ мухарт өдөр, хоногийг өнгөрөөнө. Тэднийг Б.Баяртогтох, Б.Батсумъяа гэдэг. Өдгөө 14 нас хүрсэн ч долоон настай мэт жижигхэн биетэй. Төрөлхийн тархины саажилттай учраас ярьж, хэлж, босож, явж чадахгүй. Манай улсад байнгын асаргаа, сувилгаа шаардлагатай 11 000 гаруй хүүхэд бий гэсэн албан бус тоо байдаг. Тэд хэрхэн, яаж амьдарч байгааг хэн ч үл тооно. Төр, засаг ч ийм эмгэгтэй хүүхдүүдийг үл хайхрах хүчирхийлэлд өртүүлсээр өдий хүрэв. Ингэж хэлсэнд учир бий. Бидний эргэн тойронд, хаалттай хаалганы цаана хүнд өвчинтэй олон хүүхэд шаналсаар атал тэднийг зөв оношлох, эмчлэх, эм, тариагаар хангах, дэмжих төрийн бодлого дутмаг хэвээр.

Эгнүүлэн тавьсан модон орон дээр арилгасан сонгино мэт цэвэрхэн хөвгүүд сууж байна. Тэд бол дээр дурдсан хоёр ихэр. Хөвгүүдийн ээж Н.Наранцацралт “Чамаас түрүүлж, гэртээ ирэх гээд бүр сандарлаа” шүү гэсээр угтсан юм. Өдөртөө хоёр ихрээ, найман настай охиныхоо хамт гэрт нь орхихоос өөр арга байдаггүй гэнэ. “Би ажиллаж, мөнгө олохгүй бол энэ гурвыг минь хэн тэжээж, эм, тариатай нь залгуулах билээ. Зарим нь хүүхдүүдээ цоожиллоо гэж шүүмжилдэг л юм. Үлдээхгүй гээд яах юм бэ” гэв. Цэл залуухан, хорин хэдхэн насандаа тэрбээр хоёр ихрээ төрүүлжээ. Харамсалтай нь, төрөх явцад хүүхдүүдийн тархинд цус харвасны улмаас нуруу, нугасны саажилттай болсон гэнэ. Тэрбээр “2006 онд манай улсад ургийн гажиг тодорхойлох ЭХО төдийлөн сайн хөгжөөгүй байлаа. Эрхтэн тогтолцоо нь бүрэн, бүтэн байна гэж эмч хэлсэн. Саажилт яг юунаас болж үүссэнийг Монголд оношилдоггүй. Хоёр ихэр минь нэг сартайгаасаа татаж эхэлсэн. Өдөрт 10 гаруй эм уудаг. ЭХЭМҮТ-д олон ч удаа хэвтэж эмчлүүлсэн дээ. Мөн ГССҮТ-д дөрвөн жил дараалан мэс засалд орсон. Хүүхдүүдийн минь яс маш их сийрэгжсэн учраас дунд чөмөг нь хугарч, хоёр хөлөө хадуулсан” гэв. Хүүхдүүдийн шилбийг хадсан төмөр товойж харагдах нь өр өвтгөв. Үгээр илэрхийлэх аргагүй өвчин, шаналлыг тэд бяцхан биедээ тээж амьдарч байна. Нэгэнт л тархины саажилт үүссэн бол төгс эмчлэгддэггүй гэдэг. Хамгийн чухал нь хөдөлгөөн, сэргээн засах эмчилгээ аж. Төрөх үед болон төрсний дараа үүссэн тархины гэмтэл, хүчилтөрөгчийн дутагдлаас саажилт үүсдэг юм байна.

Дэлхийд 1000 амьд төрөлт тутамд тархины саажилттай хүүхэд нэг төрдөг бол Монгол Улсад гурав байдаг гэсэн ДЭМБ-ын судалгаа бий. Тархины саажилт нь халдварладаггүй, удамшдаггүй. “Сүүлийн үед хүчилтөрөгчийн дутагдалтай төрж буй нярай олширсон. Мөн физиологийн шарлалт удаан, хүнд хэлбэрээр үргэлжилбэл аюултай. Хүүхэд хэт их уйлах, огт уйлахгүй бол хүчилтөрөгч дутагдсан байж болзошгүй. Тиймээс эцэг, эхчүүд хүүхдээ маш сайн ажиглаж, мэдрэх хэрэгтэй. Физиологийн шарлалт хэр удаан үргэлжилсэн, толгойгоо дааж, эргэж хөрвөөдөг, эсэх, өлгийг нь задлахад суниаж байна уу гэдгийг сайн ажиглаж, хэрэв хөдөлгөөний ямар нэг саад илэрвэл эмчид яаралтай хандах хэрэгтэй” хэмээн сэргээн засалч эмч Б.Долгорсүрэн ярив.

Анагаах ухаан хэдий хөгжсөн ч тархины саажилттай хүүхдүүд төрсөөр байгаа нь бодит үнэн. Ийм хүүхдийг хайрлаж, хамгаалах нь эцэг, эх, цаашлаад төр засгийн үүрэг, хариуцлага. Хараа, сонсгол, хөдөлгөөний гээд бэрхшээл бүхэн харилцан адилгүй. Нийтийн гудамж, талбай, автобусанд ийм бэрхшээлтэй хүүхэд төдийлөн харагддаггүй учраас бид мартчихсан. Тэдэнд зориулсан зам, үйлчилгээний газар өдрийн од шиг учраас хэн нэгний тусламжгүйгээр нийгмийн харилцаанд ороход бэрхшээлтэй. Хананы цаана л нуугдаж амьдарч байна гэхэд хилсдэхгүй. Хөгжлийн бэрхшээлтэй, байнгын асаргаатай хүүхдүүдэд сард хэдэн төгрөг олгохоос өөрөөр тэднийг хөгжүүлэх, хүн шиг амьдруулах боломж, нөхцөлөөр төр, засаг хангаж чадахгүй байна. Хүнд хэлбэрийн саажилттай хүүхдүүд хэн нэгний тусламжгүйгээр хооллож, хувцаслаж, бие засаж чадахгүй. Тиймээс эцэг, эхийн аль нэг нь гэртээ хүүхдээ харахаас өөр сонголт алга. Үр хүүхдийнхээ өмнө эцэг, эх ижил хариуцлага хүлээх байтал амьдрал дээр аав нарын олонх нь хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдээсээ “айгаад” зугтаж, ээжүүд л үхтэл үр харам гээд зүтгэдэг. Байнгын асаргаа шаардлагатай хүүхэдтэй хүмүүсийн олонх нь өрх толгойлсон эмэгтэйчүүд байдаг нь үүнийг нотолно. Саажилт, оюун ухааны бэрхшээлтэй хүүхдүүдээ 24 цагийн турш асарч тойглоод ээжүүд ажил хөдөлмөр эрхлэх боломжгүй учир амьдралаа дээшлүүлж чаддаггүй байна. Ихэнх нь тарчиг амьдардаг аж. Байнгын асаргаа, сувилгаа шаардлагатай хүүхдүүдийн ар гэрийнхнийг хөдөлмөрлөх боломжоор хангаж өгөхөд төр, засгаас анхаарах цаг иржээ. Хүний эрхийг дээдэлдэг улсад хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд, хүүхдүүдийг хүндэтгэн, тэдэнтэй эн тэнцүү, ялгаварлан гадуурхахгүй харилцдаг юм билээ. БНСУ-д гэхэд байнгын асаргаа сувилгаа шаардлагатай хүүхдүүдийн эцэг, эхчүүдийг нэг удаа ч болов амраах зорилгоор олон арга хэмжээ зохион байгуулдаг байна. Тухайлбал, багш нар хүүхдүүдийг өдөржин асарч, сувилж, аав, ээжийнх нь нурууг тэнийлгэдэг аж. Харин манайд эцэг, эхчүүд өөрсдөө нэгдэж, нийлсэн төрийн бус хэдхэн байгууллагаас өөр энэ чиглэлээр ажилладаг, дорвитой үйл ажиллагаа явуулдаг газар бараг үгүй.

Дотоодын рашаан, сувилалд амраахад нэг талын унааны болон эрхийн бичгийн үнийн зардлыг хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдэд 100, асрамжилж яваа нэг иргэнд 50 хувь хөнгөлнө гэж Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэний нийгмийн хамгааллын тухай хуульд заажээ. Энэ нь үнэндээ үнэг, тогоруу хоёрын үлгэр мэт. Буудай жигнээд вааранд хийж үнэгийг дайлдаг тогорууны адил энэ хуулийн дээрх заалт ихэвчлэн цаасан дээр л “хэрэгжиж” байна. Унааны зардлын хагасыг хөнгөлнө гэж буй ч сувиллаас ирсний дараа олгодог учир олонх нь санхүүгийн боломжгүйн улмаас рашаан, сувилалд хүүхдээ явуулж чаддаггүй гэнэ. Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдийг хол замд авч явахад амрахаас илүү алжааж ядраад ирдэг аж. Ихэр хүүгийн ээж Н.Наранцацралт л гэхэд аравдугаар давхраас хоёр хүүхдээ буулгаж, агаарт гаргахад асар хүнд байдгаа учирласан. Тиймээс тэдэнд тохирсон, хөрсөнд буусан үйлчилгээ, тусламж шаардлагатай санагдана. Түүний хэлснээр эцэг, эхчүүдэд хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдтэйгээ хэрхэн харилцах, сэтгэлийн дарамтаа яаж даван туулах талаар ярилцах, зөвлөх сэтгэлзүйч хэрэгтэй байна. Аав, ээж, асран хамгаалагч нарын сэтгэл зүй, хандлагыг эергээр өөрчлөх нь ганц удаагийн мөнгөн тусламжаас илүү гэв. “Хүүхдийн минь идэж чадахгүй, чипс, хийжүүлсэн ундаатай бэлгийг жилдээ нэг удаа шинэ жилийн баяраар хорооноос өгдөг юм. Би авдаггүй. Түүний оронд ганц живх өгвөл хэрэгтэй шүү дээ. Манай хоёр өдөрт 10 гаруй живх хэрэглэдэг” гэж Н.Наранцацралт ярьсан. Хоёр ихэр гадилд дуртай бөгөөд жижиглэн, нухсан хоол иддэг юм байна.

Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийн эрхийг хамгаалах чиглэлээр ажилладаг цөөн байгууллагын нэг нь “Ээлтэй ертөнц”. Тус байгууллагынхан байнгын асаргаа шаардлагатай хүүхэд, асран хамгаалагчдын төлөө 2009 оноос эхлэн үйл ажиллагаа явуулж иржээ. Эцэг, эхчүүд хүүхдээ уг төвд үлдээгээд өөрсдөө зөөлөн тоглоом хийж, борлуулдаг юм. “Ээлтэй ертөнц” ТББ-ын үүсгэн байгуулагч Т.Туяажаргал “Бид 2016 оноос хойш Засгийн газарт удаа дараа шаардлага хүргүүлсэн. Бага насны хүүхдийн эрүүл мэндийг оношлох, дүгнэх нарийн шинжилгээ хийх тоног төхөөрөмж Монгол Улсад дутагдалтай байна. Үүнээс шалтгаалж, буруу оношилж, эмчилсэн тохиолдол цөөнгүй. Ялангуяа уналт, таталтад хэрэглэж буй эм хүүхдүүдэд зохихгүй байна. Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийн эрүүл мэнд, нийгмийн хамгаалал, боловсролын үнэлгээний төв комиссын үйл ажиллагааг яаралтай эхлүүлэхийг шаардаж байна. Хүнд хэлбэрийн хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдээ асраад ажил эрхлэх боломжгүй асран хамгаалагчийн нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгалыг төр хариуцахыг шаардаж байгаа” хэмээсэн. Т.Туяажаргалын том хүү хоёр нас хүртлээ эрүүл байсан ч эмч нарын зөрүүтэй оношилгоо, эмчилгээний улмаас хөгжлийн бэрхшээлтэй болсон байна. Тухайн үед түүний хүүг менингит туссан гэж оношилж, гурав хоног эмчилсний дараа гэдэсний халдварт өвчин хэмээжээ. Түүнээс хойш эмч нар цус харвасны дараах саажилт, булчингийн сулрал, тархины усжилт, хавсарсан уналт, таталтын голомттой гэсэн онош тавьсан байна. Гэвч эдгээр онош нь анхнаасаа буруу байсныг өнгөрсөн жил Бээжин хотод эмчлүүлэхдээ мэджээ. Түүний хүүг тархины үйл ажиллагааны удаашралтай гэж оношилсон гэнэ. Энэ мэт эмч, эмнэлгийн ажилтнуудын буруутай үйлдлээс болж олон хүүхэд, гэр бүл хохирсон жишээ цөөнгүй. Заримаас нь хүргэе. 

О.Отгонжаргал:

-Амаржих гээд өвдөөд очиход усыг минь хагалчихсан хэрнээ 25 цаг өвтгөсний дараа “Хүүхэд бүтэх нь, бүр дээр байрлалтай байна” гээд татаж гаргасан. Одоо миний хүү зургаан настай ч хийж чадах зүйл байхгүй. Харвасан, дөрвөн мөч нь саажсан. Төрснөөс нь хойш эм тариа, дасгал хөдөлгөөн, бариа засал, энерги эмчилгээ гээд яваагүй газар, очоогүй хүн байхгүй. Тэр үед эх барьсан эмч, сувилагчид л гомдох юм даа.

С.Лхамханд:

-Миний охин зургаан настай, дөрвөн мөч нь саажсан. Жирэмсний таван сартай байхдаа үзүүлэхэд хүүхдийг минь эрүүл гэж байсан. Тэгээд долоон сартай байхад доошоо тулж өвдөөд дүүргийнхээ эмчид үзүүлэхэд “Зүгээр, угаасаа тэгдэг юм” гэсэн. “Ор байхгүй” гээд хэвтүүлээгүй. Яг төрөх үед “Толгой нь жижиг хүүхэд байна. Эрүүл төрөх, эсэхийг мэдэхгүй шүү” гэж эмч хэлсэн. Төрсний дараа инкубаторт хэд хоноход бие нь нэлдээ хөхөрсөн байв. Одоо охин минь толгойгоо муухан даадаг, аравдугаар цэцэрлэгт явдаг. Гадаадын улс оронд ийм бэрхшээлтэй хүүхдүүдийн асаргаа, сувилгаа сайн гэж сонссон. Аль нэг улс руу цагаачлах юм сан гэж боддог.

Д.Оюунсайхан:

-Охин минь таван настай ч толгойгоо даадаггүй, суудаггүй. Намайг долоон сартай жирэмсэн байхад “ураг усгүй” болсон гэсэн шалтгаанаар хугацаанаас нь өмнө төрүүлсэн. Төрүүлснийхээ дараа эх баригч нь “Цаашид тээж болохоор байж. Тийм ч ус багатай биш байжээ” гэсэн маш хариуцлагагүй үг хэлсэн. ЭХО-гоор харсан эмчийн хариуцлагагүйгээс болоод хэвийн бойжиж байсан охиныг минь долоон сартайд нь дутуу төрүүлснээс болж аймшигт өвчинд дарлуулж өдий хүрлээ. 2016 БНСУ-д ирж, долоон сар тасралтгүй эмчилгээ хийлгэсний үр дүнд бие нь сайжирч байгаа. Улсын эмнэлгүүд эмчилгээний төлбөрийн 90, хувийнх нь 50 хувь хөнгөлдөг юм байна. Хөгжлийн бэрхшээлээс нь шалтгаалан зэрэг тодорхойлдог. Хэрэв 100 хувь чадваргүй байвал нэгдүгээр зэрэгт багтана. Энэ зэрэгт багтсан хүүхдийн эмчилгээний төлбөрийг улсаас нь 80-90 хувь хөнгөлдөг. Гэвч охин бид хоёр эмчилгээний визтэй учраас бүх үйлчилгээ нь өндөр төлбөртэй байна.


Та сэтгэгдэл бичихдээ Монгол Улсын хууль болон ёс суртахууны хэм хэмжээг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд “Монгол Ньюс” медиа групп хариуцлага хүлээхгүй.

Сэтгэгдэл бичих (1)